Το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου ( ΕΚΕΒΙ) για τις λέσχες ανάγνωσης

Λέσχες Ανάγνωσης

Τι είναι η Λέσχη Ανάγνωσης;

Λέσχη Ανάγνωσης ονομάζεται μια ομάδα ανθρώπων που έχουν συμφωνήσει να συναντιούνται σε τακτά διαστήματα (συνήθως μία φορά τον μήνα) και να συζητούν για βιβλία που αποφάσισαν να διαβάσουν από κοινού.

Η Λέσχη Ανάγνωσης αποτελείται ουσιαστικά μια παρέα, με κοινό παρανομαστή και επιδίωξη την ανάγνωση και τη συζήτηση. Λειτουργεί με απλό τρόπο αποσκοπώντας στην καλλιέργεια της σχέσης μας με το διάβασμα, ένας ευχάριστος και εποικοδομητικός τρόπος για την ελεύθερη ώρα μας.

Μπορείτε να ασχοληθείτε με διάφορα λογοτεχνικά είδη (μυθιστόρημα, διήγημα, ποίηση, δοκίμιο) ή να επιλέξετε μια συγκεκριμένη θεματολογία. Ενδεικτικά αναφέρουμε τις λέσχες που ασχολούνται με τη μαθηματική λογοτεχνία, τη φιλοσοφία, τη γαστρονομία. Όλα εξαρτώνται απ’ τα ενδιαφέροντα των μελών της.

Πώς δημιουργείται μια λέσχη;

Πού υπάρχουν λέσχες;

Πρόγραμμα παρουσιάσεων

Ενημερωτικό Υλικό

Επικοινωνία

Δωρεάν ελληνικά βιβλία από το Ίντερνετ Του Μανώλη Πιμπλή

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΓΙΑ ΚΑΤΕΒΑΣΜΑ ΣΕ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ ΚΑΙ Ε-ΒΟΟΚ RΕΑDΕR

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Παρασκευή 21 Αυγούστου 2009

Όλο και περισσότερα ελληνικά βιβλία γίνονται διαθέσιμα δωρεάν καθημερινά στο Ίντερνετ για κατέβασμα σε υπολογιστή ή συσκευές ανάγνωσης (e-book readers), που κάνουν τα πρώτα τους δειλά βήματα στην αγορά
Αν μπει κανείς στην ηλεκτρονική διεύθυνση του αμερικανικού οργανισμού Ρroject Gutenberg και επιλέξει την ελληνική γλώσσα, θα βρεθεί μπροστά σε μια έκπληξη. Περίπου εκατό ελληνικούς τίτλους, ελεύθερους από πνευματικά δικαιώματα, μπορεί κανείς να επιλέξει με ένα κλικ, να τους ανοίξει και να διαβάσει ή να τους αποθηκεύσει στον υπολογιστή του για να διαβάσει αργότερα. Να διαβάσει δηλαδή ολόκληρα βιβλία στην οθόνη του. Αρχαίους συγγραφείς, κατ΄ αρχάς: Αριστοφάνη («Βάτραχοι», «Εκκλησιάζουσες», «Λυσιστράτη», «Όρνιθες»), Αριστοτέλη («Ηθικά Νικομάχεια», «Μικρά Φυσικά», «Περί ψυχής»), Ευριπίδης («Άλκηστις», «Ανδρομάχη», «Ηλέκτρα», «Ιφιγένεια εν Αυλίδι», «Ίων», «Κύκλωψ»), Αισχύλος («Επτά επί Θήβας»), τα Άπαντα του Λουκιανού σε μετάφραση Ιωάννη Κονδυλάκη.


Υπάρχουν όμως και έργα της νεώτερης ελληνικής λογοτεχνίας: ο «Λουκής Λάρας» του Δημητρίου Βικέλα, τα «Συριανά διηγήματα», αλλά και η «Πάπισσα Ιωάννα» του Εμμανουήλ Ροΐδη- στην έκδοση του Βασιλείου με προλεγόμενα Αρίστου Καμπάνη-, το «Φθινόπωρο» του Κωνσταντίνου Χατζόπουλου, η «Κερένια κούκλα» του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου. Κάποια δεν είναι ακόμα ελεύθερα δικαιωμάτων, όπως η «Νέα γυναίκα» (δράμα εις πράξεις τέσσαρας) της Καλλιρόης Παρέν και ο «Γήταυρος», δράμα του Ρήγα Γκόλφη. Το Gutenberg εφιστά πάντως την προσοχή στον αναγνώστη ότι τα βιβλία αυτά είναι ελεύθερα δικαιωμάτων στις ΗΠΑ και ότι θα πρέπει να ελέγχει τι συμβαίνει στη χώρα του. Η συγκεκριμένη ιστοσελίδα είναι ίσως η πιο δημοφιλής διεθνώς στον χώρο του βιβλίου και προσφέρει 30.000 δωρεάν τίτλους. Αν αναλογιστούμε ότι τον τελευταίο μόνο μήνα οι επισκέπτες κατέβασαν από αυτή δύο εκατομμύρια βιβλία ή ότι προχθές, σε μία μόνο μέρα, οι επισκέπτες της ιστοσελίδας κατέβασαν σχεδόν εκατό χιλιάδες βιβλία (με πρώτα αυτά του Μαρκ Τουέιν!) αντιλαμβανόμαστε τη δύναμη που αποκτά το Ίντερνετ, με γρήγορους ρυθμούς, και στον χώρο του βιβλίου.

Αλλά το Ρroject Gutenberg είναι μία μόνο από τις ιστοσελίδες που προσφέρουν- και- ελληνικά βιβλία. Γνωστό στους μυημένους είναι και το Scribd, μια ιστοσελίδα που τον περασμένο μήνα δέχθηκε 60 εκατομμύρια επισκέψεις! Η ιδιαιτερότητά της είναι ότι αποτελεί πλατφόρμα στην οποία η ανάγνωση στην οθόνη γίνεται πάρα πολύ φιλική. Διαβάζει κανείς, με άλλα λόγια, τα βιβλία όπως ακριβώς είναι σελιδοποιημένα και τυπωμένα, από το εξώφυλλο μέχρι την τελευταία σελίδα. Εδώ τα ελληνικά βιβλία είναι περισσότερα από διακόσια. Τα πράγματα ως προς τα δικαιώματα είναι θολά, αφού δεν βρίσκει κανείς μόνον αρχαίους συγγραφείς ή Καβάφη, αλλά και πολλούς σύγχρονους, από τη «Φρουτοπία» του Ευγένιου Τριβιζά μέχρι τη «Μαφάλντα» σε ελληνική μετάφραση (με 2.300 αναγνώσεις ώς τώρα), και από βιβλία του Αρκά, μέχρι τους «Δέκα μύθους για την ελληνική γλώσσα» του Γιάννη Χάρη που έχει διαβαστεί από περίπου 2.500 επισκέπτες! Κάπου πεντακόσιες αναγνώσεις έγιναν στην ελληνική μετάφραση του «Τέλους της εργασίας» του Τζέρεμι Ρίφκιν, αλλά το ρεκόρ μάλλον το έχουν οι «Μεζέδες για πάρτι» του Ηλία Μαμαλάκη με πάνω από 15.000 αναγνώσεις!

Σε άλλους συγγραφείς και ποιητές, όπως ο Καζαντζάκης και ο Ελύτης, για τους οποίους παλιότερα «ΤΑ ΝΕΑ» είχαν σημειώσει ότι μπορούσε κανείς να τους διαβάσει ηλεκτρονικά στη συγκεκριμένη ιστοσελίδα, τώρα αναγράφεται, όταν κανείς δοκιμάσει να τους ζητήσει, ότι δεν μπορούν να διαβαστούν γιατί τα έργα τους δεν είναι ελεύθερα δικαιωμάτων! Βιβλία ολόκληρα μπορεί κανείς να βρει πλέον και σε πειρατικά sites που μέχρι πρότινος είχαν μόνο ταινίες και μουσική. Σε τέτοια ιστοσελίδα βρήκαμε, λ.χ., δύο βιβλία στα ελληνικά της σειράς Χάρι Πότερ. Στις ΗΠΑ, έρευνες δείχνουν ότι ένας στους οκτώ χρήστες του Ίντερνετ κατέβασε ένα τουλάχιστον βιβλίο στον υπολογιστή του τον τελευταίο χρόνο, ενώ ειδικοί διατείνονται ότι σύντομα τα smart phones θα υπερκεράσουν τα e-readers, αφού δεν χρειάζεται να αγοράσει κανείς άλλη συσκευή για να διαβάσει εκτός από το κινητό του τηλέφωνο. Ήδη προσφέρονται βιβλία για το iΡhone της Αpple, όχι όμως στα ελληνικά.


«Διαδίκτυο και χαρτί θα συνυπάρξουν»

Οι γνώμες διίστανται στον εκδοτικό κόσμο, αφού άλλοι θεωρούν ότι η ανάρτηση των κειμένων στο Ίντερνετ βοηθάει τη λογοτεχνία εν ευρεία εννοία, αλλά και το συγκεκριμένο έργο, ενώ άλλοι αρνούνται κατηγορηματικά να επιτρέψουν τέτοιου είδους δημοσίευση σημερινών έργων.
Σε κάποιες περιπτώσεις την εισαγωγή στο Scribd την κάνουν αναγνώστες παθιασμένοι με ένα συγκεκριμένο έργο, σε άλλη οι ίδιοι οι συγγραφείς. «Θα μπορούσαν οι συγγραφείς να επιτρέπουν τη δημοσίευση παλιότερων βιβλίων τους στο Ίντερνετ», λέει στα «ΝΕΑ» ο συγγραφέας- και μπλόγκερ- Θόδωρος Γρηγοριάδης, που έχει ήδη δώσει κείμενά του στο Scribd. «Σήμερα υπάρχουν πολλές δυνατότητες στο Ίντερνετ. Ένα site, το www. dearreader. com, σου στέλνει το βιβλίο με μέιλ τμηματικά, σύμφωνα με τους δικούς σου ρυθμούς- λ.χ. ένα κεφάλαιο την ημέρα ή την εβδομάδα. Πιστεύω πάντως ότι η πραγματική έκρηξη θα γίνει όταν θα γραφτεί ένα αριστούργημα αποκλειστικά στο Ίντερνετ ή όταν ένα βιβλίο γίνει επιτυχία μέσω του Ίντερνετ. Θα μπορούσε να συμβεί και σύντομα, αφού το καινούργιο βιβλίο του Νταν Μπράουν βγαίνει ταυτόχρονα και ηλεκτρονικά. Πάντως εγώ, που είμαι βιβλιόφιλος, δεν αισθάνομαι έτοιμος να διαβάσω ολόκληρο βιβλίο στην οθόνη». «Κατά την άποψή μου, Ίντερνετ και χαρτί θα συνυπάρξουν, και το βιβλίο όπως το ξέρουμε δεν θα χαθεί γιατί είναι μια πανέξυπνη εφεύρεση, ένα προχωρημένο τεχνούργημα», λέει από την πλευρά του ο συγγραφέας Αλέξης Σταμάτης. Ίσως όταν θα μπορείς να επεμβαίνεις στο κείμενο ως αναγνώστης και να παίζεις μ΄ αυτό, κάτι να αλλάξει.
Πάντως ώς τώρα δεν έχω δει κανέναν στην παραλία με e-book», καταλήγει. 

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ "ΤΑ ΝΕΑ"

Καλύτερη υγεία; Γυρίστε σελίδα! του Μάνου Σιγανού

ΤΕΥΧΟΣ - Αύγουστος 2009

Για πολλούς από εμάς, το διάβασμα βιβλίων είναι μία δραστηριότητα συνυφασμένη με τις διακοπές μας. Στην ξαπλώστρα ή στο ταξίδι, ένα βιβλίο είναι ο ιδανικός σύντροφος στις διακοπές. Τα οφέλη είναι πολλαπλά και, μάλιστα, τεκμηριωμένα με επιστημονικές έρευνες. Το διάβασμα, όπως υποστηρίζουν οι ειδικοί, μπορεί να μας βοηθήσει να καταπολεμήσουμε την παχυσαρκία, να αποβάλλουμε το στρες ή ακόμη και να προλάβουμε το Αλτσχάιμερ. Διαβάστε πώς και... καλή σας ανάγνωση!

Αποτελεί ασπίδα προστασίας του εγκεφάλου από τοξικές ουσίες
Σύμφωνα με επιστήμονες από το Κέντρο Νευρολογίας της Βαλτιμόρης, το διάβασμα προστατεύει τον εγκέφαλο από τους κινδύνους που τον απειλούν, όπως οι τοξικές ουσίες του περιβάλλοντος ή οι επαγγελματικές ασθένειες. Οι επιστήμονες παρακολούθησαν 112 εργάτες ενός εργοστασίου στον Καναδά που είχαν υψηλά επίπεδα μολύβδου στο αίμα τους λόγω της παρατεταμένης έκθεσής τους στη συγκεκριμένη ουσία, που προκαλεί βλάβες στα κύτταρα του εγκεφάλου. Όπως διαπίστωσαν οι ειδικοί, οι πιο διαβασμένοι από τους εργάτες είχαν υποστεί τη μικρότερη βλάβη στη νοητική τους υγεία και αντεπεξήλθαν με μεγαλύτερη επιτυχία στα διανοητικά τεστ στα οποία τους υπέβαλαν οι ερευνητές.

Μας βοηθά να χαλαρώσουμε
Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα από το Πανεπιστήμιο του Σάσεξ, έστω και 6 λεπτά ανάγνωσης την ημέρα είναι αρκετά για να αποβάλλουμε τα 2/3 του καθημερινού στρες που αντιμετωπίζουμε. Όπως υποστηρίζουν οι βρετανοί επιστήμονες που διεξήγαγαν την έρευνα, το διάβασμα όχι μόνο είναι αποτελεσματικότερο, αλλά έχει και πιο άμεσα οφέλη σε σχέση με τις υπόλοιπες μεθόδους χαλάρωσης. Οι ειδικοί πιστεύουν ότι αυτό συμβαίνει επειδή, όταν διαβάζουμε, το μυαλό μας συγκεντρώνεται στην ανάγνωση και αυτό μας βοηθά να ξεχάσουμε τις έγνοιες και να μεταφερθούμε σε ένα φανταστικό κόσμο μακριά από το στρες. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, δεν παίζει ρόλο το είδος του βιβλίου που έχουμε επιλέξει να διαβάσουμε. Όπως τονίζει ο ειδικός, επικεφαλής της έρευνας, το να «χάνεσαι» μέσα στις σελίδες ενός βιβλίου οδηγεί στην απόλυτη χαλάρωση.

Καταπολεμά την παχυσαρκία
Είναι δυνατόν το διάβασμα να βοηθά τα παιδιά και τους εφήβους να χάσουν βάρος; Κι όμως, είναι! Οι ειδικοί από το Νοσοκομείο Παίδων του Duke διαπίστωσαν ότι η ανάγνωση λογοτεχνικών βιβλίων μπορεί να βοηθήσει τα παχύσαρκα παιδιά να αδυνατίσουν. Οι επιστήμονες έδωσαν σε παχύσαρκα κορίτσια ηλικίας 9 με 13 ετών -που ακολουθούσαν ήδη κάποιο πρόγραμμα αδυνατίσματος- να διαβάσουν μία νουβέλα με τίτλο «Lake Rescue», που στα ελληνικά σημαίνει «η διάσωση στη λίμνη». Η νουβέλα επελέγη προσεκτικά από παιδίατρους για αυτόν το σκοπό ειδικά. Ηρωίδα του βιβλίου ήταν ένα παχύσαρκο κορίτσι με πολύ δυνατή προσωπικότητα. Μετά το διάβασμα του βιβλίου, τα κορίτσια υιοθέτησαν έναν υγιεινό τρόπο ζωής και κατάφεραν μετά από 6 μήνες να χάσουν βάρος και να μειώσουν το Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ).

Σε αντίθεση με την τηλεόραση, με το διάβασμα χρησιμοποιούμε περισσότερο το μυαλό μας και έτσι γινόμαστε πιο οξυδερκείς

Μία σελίδα, πολλά οφέλη

Το διάβασμα είναι μια πολύπλοκη διαδικασία, στην οποία συμμετέχουν όλες οι περιοχές του εγκεφάλου (ινιακός, βρεγματικός, μετωπιαίος λοβός κτλ.). Είναι μια δραστηριότητα κατά την οποία χρησιμοποιούμε και τα δύο ημισφαίρια του εγκεφάλου και, για το λόγο αυτόν, ενεργοποιείται και το μεσολόβιο, δηλαδή ο ιστός που συνδέει τα δύο ημισφαίρια, επομένως συμβάλλει και στην καλύτερη ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ τους. Επειδή το διάβασμα ενεργοποιεί και το μετωπιαίο λοβό, από τον οποίο εξαρτώνται -έστω και με έμμεσο τρόπο- όλες οι αυτόματες λειτουργίες του οργανισμού, όπως η αναπνοή ή η καρδιακή λειτουργία, μπορεί να είναι ευεργετικό ακόμη και για το αναπνευστικό σύστημα ή την καρδιά μας!

Ενισχύει τη μνήμη μας και προφυλάσσει από άνοια
Ένα βιβλίο «ακονίζει» και κρατά σε φόρμα το μυαλό μας. Αυτό τουλάχιστον υποστηρίζουν οι ερευνητές από την Κλινική «Μayo» στις ΗΠΑ. Οι επιστήμονες μελέτησαν τις καθημερινές συνήθειες 200 ανθρώπων από 70 έως 89 ετών με ήπια προβλήματα μνήμης, σε διάφορες ηλικιακές φάσεις της ζωής τους. Διαπίστωσαν, λοιπόν, ότι οι μεσήλικοι που αφιέρωναν χρόνο στο διάβασμα και σε άλλες δημιουργικές ασχολίες, όπως χειροτεχνίες, αντιμετώπιζαν κατά 40% μικρότερο κίνδυνο να εμφανίσουν περαιτέρω εξασθένηση της μνήμης τους ή Αλτσχάιμερ. Όπως υποστηρίζουν οι ειδικοί, διαβάζοντας αναγκαζόμαστε συχνά να θυμηθούμε ιστορίες, γεγονότα, ημερομηνίες, και όλα αυτά οξύνουν τη μνήμη μας. Επιπλέον, σε αντίθεση με την τηλεόραση, με το διάβασμα χρησιμοποιούμε περισσότερο το μυαλό μας και έτσι γινόμαστε πιο οξυδερκείς.
Συμβάλλει στη θεραπεία εγκεφαλικών επεισοδίων
Όπως υποστηρίζουν οι επιστήμονες, όσοι «βιβλιοφάγοι» έχουν υποστεί εγκεφαλικό επεισόδιο, παρουσιάζουν πιο γρήγορη και θεαματική βελτίωση σε σχέση με όσους δεν είναι ιδιαίτερα… μελετηροί. Γιατί; Το διάβασμα, σύμφωνα με τους ειδικούς, καθιστά τον εγκέφαλο ικανό να αντεπεξέλθει σε οποιαδήποτε βλάβη -ακόμη και στο εγκεφαλικό-, επειδή μας «υποχρεώνει» να χρησιμοποιούμε εναλλακτικές συνάψεις, δηλαδή συνδέσεις μεταξύ των νευρώνων του εγκεφάλου.

Οδηγίες για καλή ανάγνωση

• Προϋπόθεση για εποικοδομητικό διάβασμα είναι να σας ευχαριστεί το βιβλίο που έχετε επιλέξει. Αν, για παράδειγμα, δεν σας αρέσει η ποίηση, προτιμήστε ένα αστυνομικό μυθιστόρημα.
• Μπορείτε να εναλλάσσετε, ανάλογα με τη διάθεσή σας, τις κατηγορίες βιβλίων που διαβάζετε. Όπως δεν έχετε κάθε μέρα την επιθυμία για το ίδιο φαγητό, έτσι συμβαίνει και με το διάβασμα. Προσαρμόστε, λοιπόν, τα γούστα σας ανάλογα με τη διάθεση που έχετε τη δεδομένη στιγμή.
• Επιλέξτε ένα ήσυχο μέρος με καλό φωτισμό, όπου νιώθετε άνετα.
• Κρατήστε το βιβλίο στη σωστή απόσταση από τα μάτια σας, ώστε να μη σας κουράσει η ανάγνωση. Η ιδανική απόσταση είναι 25-30 εκ.

Ευχαριστούμε για τη συνεργασία τον κ. Χρυσόστομο Εμμ. Καρπαθίου, νευρογλωσσολόγο-νευροψυχολόγο. 


www.vita.gr

Πώς διαβάζουμε και ποιες αλλαγές επιφυλάσσει η τεχνολογία σε αυτή την πλευρά της ζωής μας Το βιβλίο ποτέ δεν πεθαίνει Παπαγιαννίδου, Μαίρη

Όλα τα άρθρα του συντάκτη σε RSS

ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  18/05/2008, 00:00

 

Ως τώρα ξέραμε ότι η ανακάλυψη της τυπογραφίας στα μέσα του 15ου αιώνα έφερε επανάσταση στην ιστορία της γραφής και της ανάγνωσης, ενώ η εμφάνιση των ηλεκτρονικών και ψηφιακών δημοσιεύσεων μαζί με την εξάπλωση των οπτικοακουστικών μέσων στην εποχή μας απειλεί να επιφέρει την παρακμή ή ακόμη και την κατάργηση του αναγνώσματος. Φαίνεται, όμως, ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Οι επαναστάσεις στην ιστορία του βιβλίου είναι πολύ περισσότερες και δεν αφορούν τις τεχνικές μεταμορφώσεις του, αλλά τις αναγνωστικές συμπεριφορές. Από αυτή την άποψη, είτε από πάπυρο τυλιγμένο σε φύλλα κέδρου, είτε αρχαίο χειρόγραφο σε μορφή κώδικα, είτε σε έντυπη μορφή ή σε οθόνη υπολογιστή, το βιβλίο ποτέ δεν πεθαίνει. Ζει όσο υπάρχουν αναγνώστες για να το διαβάσουν. Αν κάτι αλλάζει, όπως εντοπίζουν οι 13 επιστήμονες/συγγραφείς αυτού του νέου συλλογικού χρονολογικού τόμου, είναι οι μέθοδοι ανάγνωσης του κειμένου σε συνάρτηση με τις μεταλλάξεις της κάθε εποχής. Ετσι τα ορόσημα μετακινούνται σε αυτή την καινούργια Ιστορία της Ανάγνωσης στον Δυτικό Κόσμο. Η καθυστερημένη επανάσταση
Ο ύστερος 5ος αιώνας σηματοδότησε κατ' αρχάς το όριο μεταξύ του βιβλίου που προορίζεται για διατήρηση κειμένων (π.χ. επιγραφές με καταλόγους ονομάτων) και του βιβλίου που προορίζεται για ανάγνωση (π.χ. επιτύμβιες επιγραφές), ενώ το διάβασμα για «ψυχαγωγία» ήταν άγνωστη ιδέα στον αρχαίο κόσμο. Οι μεγάλες ελληνιστικές βιβλιοθήκες πάλι δεν ήταν αναγνωστικές, αλλά μάλλον σύμβολα της grandeur των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου, περιορισμένες για χρήση μόνο από μαθητές και δασκάλους. Περίπου το ίδιο συνέβη και στην αρχαία Ρώμη, όπου η ανάγνωση βιβλίων αποτελούσε αποκλειστική και καθ' όλα ιδιωτική πρακτική των ανώτερων τάξεων. Στον Μεσαίωνα έγινε προνόμιο των μοναστικών και πανεπιστημιακών κύκλων. Η «επανάσταση της ανάγνωσης», λοιπόν, συντελέστηκε μόνο τον 19ο αιώνα από τους αναγνώστες μυθιστορημάτων, οι οποίοι αποτελούσαν πολυπληθείς και πιο ταπεινές ομάδες του πληθυσμού και τροφοδοτούνταν από πλανόδιους εμπόρους. Και μια νέα επανάσταση αναμένεται τώρα με την ανακάλυψη της ηλεκτρονικής μετάδοσης των κειμένων. Παρατηρείται εν γένει μια συνέχεια του έντυπου πολιτισμού (print culture) με τον χειρόγραφο πολιτισμό (scibal culture), και το ίδιο αναμένεται να συμβεί και με τον ηλεκτρονικό.
Συγκεκριμένα, η ανακάλυψη της τυπογραφίας ανέτρεψε πράγματι τους τρόπους παραγωγής του βιβλίου, αλλά δεν σήμανε ριζική επανάσταση στην ανάγνωση. Η νέα τεχνική δεν διατάραξε τις στοιχειώδεις δομές του βιβλίου, ούτε μετέβαλε τη μακρά πρακτική της κατ' ανάγκην μεγαλόφωνης ανάγνωσης, απαραίτητης για την κατανόηση του νοήματος. Η σιωπηλή ανάγνωση, παρ' ότι συνυπήρχε με τη μεγαλόφωνη από την εποχή της ελληνικής και της ρωμαϊκής αρχαιότητας, καθιερώθηκε μόλις στα χρόνια του Μεσαίωνα ως αποκλειστικότητα των αναγνωστών στα μοναστήρια, για να γίνει κατά τον 14ο-15ο αιώνα προνόμιο των μη κληρικών αριστοκρατών και των λογίων. Ακόμη και σήμερα, στις δυτικές κοινωνίες, στην κατηγορία «αναλφάβητοι» κατατάσσονται όχι μόνο όσοι δεν γνωρίζουν καθόλου ανάγνωση αλλά και όσοι διαβάζουν μεγαλόφωνα.
Εκταση και ένταση

Με την «επανάσταση της ανάγνωσης» των νεότερων χρόνων, προς τα τέλη του 18ου αιώνα, σημειώθηκε μια μεταβολή και μια παλινδρόμηση στις αναγνωστικές συνήθειες: κατ' αρχάς εμφανίστηκε η «εντατική» ανάγνωση, την οποία διαδέχθηκε μια άλλη, η «εκτεταμένη». Ο «εντατικός» αναγνώστης είχε στη διάθεσή του περιορισμένο αριθμό βιβλίων, συνήθως θρησκευτικού περιεχομένου, τα οποία διάβαζε ξανά και ξανά, τα απομνημόνευε και τα απήγγελλε τα είχε ακούσει και τα είχε αποστηθίσει, και θα τα μετέδιδε από γενιά και γενιά ως κειμήλιο. Ενα τέτοιο βιβλίο ήταν η Βίβλος. Ο «εκτεταμένος» αναγνώστης είναι ένα νέο είδος αναγνώστη: καταναλώνει πλήθος εντύπων, ποικίλου περιεχομένου και εφήμερου ενδιαφέροντος. Τα διαβάζει με ταχύτητα και δίψα, αλλά τα αντιμετωπίζει με κριτικό μάτι, και κανένας τομέας δεν εξαιρείται από την αμφιβολία. Ηδη, όμως, από την εποχή της «εντατικής» ανάγνωσης υπήρχαν πολλοί «εκτενείς» αναγνώστες - για παράδειγμα οι ουμανιστές λόγιοι -, ενώ η «εντατική» ανάγνωση θα αναζωπυρωνόταν με την εμφάνιση των μυθιστορημάτων. Ο κόσμος διάβαζε τα αγαπημένα μυθιστορήματα ξανά και ξανά, απομνημόνευε αποσπάσματα, χρησιμοποιούσε φράσεις τους στην καθημερινή του ζωή, ταυτιζόταν με τους ήρωες, συνέπασχε. Η λογοτεχνία σε μορφή επιφυλλίδων στον Τύπο δημιούργησε μια νέα αγορά και έκανε πλούσιους συγγραφείς, όπως ο Ευγένιος Συ, ο Θάκερεϊ, ο Τρόλοπ, με αποτέλεσμα μια νέα σχέση ανάμεσα στον συγγραφέα και στο κοινό. «Οι Αμερικανοί αναγνώστες όπως αναφέρεται συνωστίζονταν μπροστά στις αποβάθρες για να υποδεχτούν το καράβι που έφερνε τη συνέχεια του μυθιστορήματος Το παλαιοπωλείο του Καρόλου Ντίκενς, αγωνιώντας να μάθουν την τύχη της μικρής ηρωίδας Νελ». Η «αναγνωστική μανία» αρχίζει να περιγράφεται σαν κίνδυνος που απειλεί την πολιτική τάξη, σαν «ναρκωτικό» που εκτρέπει από τον πραγματικό Διαφωτισμό, σαν απορρύθμιση της φαντασίας και των αισθήσεων. Μια τέτοια αποστασιοποίηση «απομακρύνει τους υπηκόους από τους άρχοντές τους, τους χριστιανούς από τις εκκλησίες τους».
Το φαινόμενο της διανοουμένης
Την ίδια εποχή άνθησε μια βιομηχανία γυναικείων περιοδικών και εμφανίστηκε ένα σχετικά καινούργιο φαινόμενο: το φαινόμενο της διανοουμένης. Οι γυναίκες συγγραφείς χλευάστηκαν ανελέητα από σατιρικά περιοδικά επειδή θεωρούνταν απειλή για την οικογενειακή γαλήνη, άφησαν όμως τη σφραγίδα τους. Ηταν η εποχή της «γυναίκας των γραμμάτων» και οι κυρίαρχες αντιλήψεις για τον ρόλο και τη νοημοσύνη των γυναικών μεταβλήθηκαν. Ενας συγγραφέας του Μπορντό σχολίαζε το 1850: «Η κοινωνία τη σήμερον ημέρα είναι χωρισμένη σε δύο μεγάλες κατηγορίες: από τη μία πλευρά είναι οι άνδρες, οι οποίοι ψυχαγωγούνται και καπνίζουν, από την άλλη πλευρά είναι οι γυναίκες και τα νεαρά κορίτσια, των οποίων η ζωή μοιράζεται ανάμεσα στην ανάγνωση μυθιστορημάτων και τη μουσική». Βέβαια, όταν τα δύο φύλα έρχονταν σε επαφή με την ανάγνωση, η γυναίκα συχνά βρισκόταν σε θέση εποπτείας από τον άνδρα. Σε κάποιες καθολικές οικογένειες, οι γυναίκες απαγορευόταν να διαβάζουν εφημερίδα, αλλά πιο συχνά ο άνδρας διάβαζε την εφημερίδα μεγαλόφωνα... Αυτά διορθώθηκαν αργότερα με νέες αναγνωστικές συνήθειες.
Καθώς βρισκόμαστε στο κατώφλι μιας τρίτης επανάστασης, με τους νέους τρόπους ανάγνωσης που αυτή επιτρέπει και ταυτόχρονα επιβάλλει, η όλη σχέση με το γραπτό κείμενο έχει ριζικά ανατραπεί και η σημερινή κατάσταση παρουσιάζει έντονα συμπτώματα διάλυσης του «καθεστώτος της ανάγνωσης». Ηδη από το 1961, ο Εουτζένιο Μοντάλε είχε παρατηρήσει ότι διαβάζονται όλο και λιγότερα βιβλία, ενώ είναι αρκετά μεγάλος ο αριθμός των αναγνωστών περιοδικών φύλλων, εφημερίδων, περιοδικών, αφισών και άλλου έντυπου υλικού. Αλλά οι αναγνώστες των τυχαίων καθημερινών δημοσιευμάτων δεν διαβάζουν: απλώς βλέπουν, κοιτούν. Κοιτούν με την προσοχή που θα έδιναν σε ένα κόμικς, ακόμη κι όταν ξέρουν στ' αλήθεια να διαβάζουν. Κοιτούν και στη συνέχεια πετούν.
Η ώρα του συν-συγγραφέα
Οι σημερινοί αναγνώστες τυχαίων καθημερινών δημοσιευμάτων είναι όμως διαφορετικοί. Δίνεται για πρώτη φορά η δυνατότητα στον αναγνώστη, και όχι στον συγγραφέα ή τον εκδότη, να υποβάλει τα ηλεκτρονικά κείμενα σε ποικίλες επεξεργασίες στην οθόνη και να γίνει κατά κάποιον τρόπο συν-συγγραφέας. Και ενώ τα βιβλία (και τα λοιπά έντυπα μέσα) περιθωριοποιούνται μπροστά στα οπτικοακουστικά μέσα, εμφανίζονται νέες πρακτικές ανάγνωσης, οι οποίες δημιουργούν τη μορφή του «αναρχικού» αναγνώστη. Ετσι, η παραγωγή του βιβλίου δεν παρουσιάζει κάμψη, αντίθετα εντείνεται. Στον «αναρχικό» αναγνώστη αντιστοιχεί μια άλλη αντικανονική και δυνάμει «αναρχική» μορφή: αυτή του καταναλωτικού συγγραφέα, ο οποίος γράφει κείμενα παραλογοτεχνίας, ξαναγράφει κείμενα άλλων, συντάσσει αστυνομικά ή ροζ μυθιστορήματα και συχνά είναι καταδικασμένος στην ανωνυμία ή διαγραμμένος από τις ομάδες των συντακτών, εμφανίζεται όμως κάθε χρόνο με καινούργιο βιβλίο. Πρόκειται για ένα γνώριμο φαινόμενο στη μακρά ιστορία του δυτικού γραπτού λόγου, το οποίο επανεμφανίζεται σε όλες τις στιγμές κρίσης της παραγωγής, έντονης αύξησης του κοινού και σαφούς υποχώρησης της ποιότητας του προϊόντος, όπως, για παράδειγμα, συνέβη στη Γαλλία το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα, τις παραμονές της Επανάστασης. Συχνά μάλιστα διαδραματίζει ενεργό ρόλο αμφισβήτησης του ισχύοντος πολιτιστικού (και πολιτικού) συστήματος. Παραμένει άγνωστο προς το παρόν αν αυτή η νέα αλλαγή της «τάξης πραγμάτων στα βιβλία» - κατά τη διατύπωση του Σαρτιέ - θα επιφέρει και μια αλλαγή στην τάξη του κόσμου.

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟ ΒΗΜΑ

Ανάγνωση γένους θηλυκού

Μειώνεται ο αριθμός των Ελλήνων που δεν διαβάζουν καθόλου, αυξάνεται ο αριθμός αυτών που διάβασαν 1-9 βιβλία, ενώ παραμένει σταθερός ο αριθμός αυτών που διάβασαν πάνω από 10 βιβλία, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της Γ' Πανελλήνιας Έρευνας Αναγνωστικής Συμπεριφοράς και Πολιτιστικών Πρακτικών που πραγματοποίησε το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ) σε συνεργασία με την εταιρεία Metron Analysis.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από τις 15 Νοεμβρίου έως τις 13 Δεκεμβρίου του 2010 σε δείγμα 1500 ατόμων άνω των 15 ετών σε ολόκληρη τη χώρα, το οποίο ήταν σταθμισμένο ως προς το φύλο, την ηλικία, την αστικότητα και το μορφωτικό επίπεδο.

Σε σύγκριση με τις δύο προηγούμενες έρευνες, του 1999 και του 2004 είναι περίπου ίδιος ο αριθμός αυτών που διάβασαν περισσότερα από 10 βιβλία τον τελευταίο χρόνο αντιπροσωπεύοντας το 8,1% των ερωτώμενων δηλ. περίπου 780.000 άνθρωποι. Παράλληλα αυξήθηκε το ποσοστό αυτών που διάβασαν 1-9 βιβλία τους τελευταίους 12 μήνες φθάνοντας το 34,2% του πληθυσμού έναντι 25,4% το 2004, δηλαδή περίπου 3,4 εκατομμύρια πολίτες. Ακόμη από την έρευνα φαίνεται ότι μειώθηκε το ποσοστό αυτών που δεν διάβασαν κανένα βιβλίο, παραμένοντας βεβαίως υψηλό, περίπου 40,7 % έναντι 43,8% το 2004.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας η ανάγνωση παραμένει γένους θηλυκού καθώς οι γυναίκες σε ποσοστό 9,4% διαβάζουν περισσότερα από 10 βιβλία έναντι 6,8% των ανδρών. Ωστόσο η υπεροχή των γυναικών γίνεται σαφέστερη σε αυτούς που διαβάζουν 1-9 βιβλία οπότε το ποσοστό τους φτάνει το 40,2 % έναντι 28% των ανδρών. Στις προτιμήσεις των αναγνωστών την πρώτη θέση κατέχει η ελληνική και ξένη λογοτεχνία και ακολουθούν η ιστορία, η ψυχολογία και η θρησκεία.

Τα καλά νέα για την ανάγνωση στην Ελλάδα είναι ότι το βιβλίο βρίσκεται στην υψηλότερη θέση προτίμησης μέσα στην τελευταία δεκαετία, σε σύγκριση με τις εφημερίδες και τα περιοδικά. Βέβαια η ανάγνωση εφημερίδων εξακολουθεί να προηγείται ισοβαθμώντας όμως σχεδόν με το βιβλίο 28% και 27% αντίστοιχα.

Τα κακά νέα είναι ότι ο μέσος όρος των αναγνωσμένων βιβλίων μειώθηκε σε 5,6 βιβλία το 2010 έναντι 7 βιβλίων το 1999. Αυτό το στοιχείο σε συνδυασμό με την αύξηση των ωρών εργασίας και τη μείωση του ελεύθερου χρόνου που είναι ο βασικός λόγος τον οποίο αναφέρουν οι πολίτες για την μη ανάγνωση, είναι μια εξέλιξη που μπορεί να ενταθεί τα επόμενα χρόνια.

Ο πρόεδρος του ΔΣ του ΕΚΕΒΙ Τάκης Θεοδωρόπουλος, κατά την παρουσίαση της έρευνας τόνισε ότι στις χώρες που διαβάζουν, κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης διαβάζουν περισσότερο λόγω του ότι «το διάβασμα είναι μια οικονομικότερη διασκέδαση».

Παράλληλα τόνισε ότι το κρίσιμο εύρημα της έρευνας είναι «ότι η αναγνωσιμότητα στις νεότερες γενιές (15-18, 19-24 25-34) πέφτει, γίνεται δηλ. η σχέση της νεότερης γενιάς με το βιβλίο γίνεται χαλαρότερη ίσως και λόγω της επέκτασης του διαδικτύου».

Λεπτομέρειες στη συνδρομητική σελίδα του ΑΠΕ-ΜΠΕ | Αίτηση Συνδρομητή